ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΡΧΗΣΤΡΩΤΙΚΗΣ – ΣΥΝΘΕΤΙΚΗΣ ΑΝΤΙΛΗΨΗΣ

Posted on Updated on

Από τον Χρήστο Πεχλιβάνη

Η διαδικασία της σύνθεσης και της ενορχήστρωσης σχεδόν πάντα κάνει τις δύο αυτές έννοιες να είναι αλληλένδετες, αφού όταν ενορχηστρώνεις παράλληλα συνθέτεις (δευτερεύουσες μελωδικές γραμμές, ρυθμικά σχήματα, επανεναρμονίσεις κλπ) ενώ όταν συνθέτεις, ασυναίσθητα σκέφτεσαι ταυτόχρονα και την ενορχήστρωση του κομματιού που συνθέτεις (τα όργανα, τα μέρη της φόρμας κλπ) Αυτό κάνει τους δύο αυτούς τομείς της μουσικής να είναι αδιαχώριστοι. Να διευκρινίσω ότι η έννοια της σύνθεσης είναι πιο διευρυμένη σε σχέση με την απλή σύνθεση τραγουδιού, δηλαδή τη μελοποίηση στίχων, αφού η σύνθεση περιλαμβάνει και την ενορχήστρωση. Γι’ αυτό, διαχωρίζουμε την έννοια του συνθέτη από αυτήν του τραγουδοποιού. Τα πιο κάτω στοιχεία πρέπει να λαμβάνονται σοβαρά υπόψη από κάποιον συνθέτη-ενορχηστρωτή, αλλά κατ’ επέκταση και από κάθε performer.

α) Ύφος (Style)

Το ύφος είναι ένα πολύ σημαντικό στοιχείο τόσο στην ενορχήστρωση όσο και στη σύνθεση, αλλά παράλληλα και στο performing. Πρέπει να γνωρίζουμε καλά το είδος της μουσικής που συνθέτουμε, ενορχηστρώνουμε ή παίζουμε. Κάθε style έχει τα δικά του χαρακτηριστικά στοιχεία, στο ρυθμό, στην αρμονία, στην άρθρωση, στον ήχο, στα όργανα που τοποθετούνται στην ενορχήστρωση, τη θεματολογία των στίχων κλπ.. Αυτά τα στοιχεία πρέπει να τα γνωρίζουμε άριστα και αυτό αποκτάται με τον καιρό από τα ακούσματα και την επαφή που έχουμε με το συγκεκριμένο αυτό είδος. Αν δεν τηρήσουμε αυτά τα χαρακτηριστικά στοιχεία, το ύφος δεν θα αποδοθεί σωστά και οι ακροατές του είδους αυτού δεν θα ικανοποιηθούν. Για παράδειγμα αν πάω να παίξω hard rock και το γεμίσω με πεντάφωνες, εξάφωνες jazzy συγχορδίες και το αποδώσω με σύνολο εγχόρδων, τότε παρόλο που για κάποιους θα είναι ενδιαφέρον ήχος, εντούτοις οι οπαδοί του hard rock θα «λυντσάρουν»και εμένα και τους υπόλοιπους μουσικούς για το «έγκλημα» που διαπράξαμε, και δεν θα έχουν άδικο, γιατί έχουν πληρώσει για να ακούσουν αυτό που τους αρέσει ενώ τους «πουλήσαμε» κάτι άλλο. Οπότε το να σεβόμαστε τον ήχο και τα χαρακτηριστικά του κάθε style είναι πολύ σημαντική ενορχηστρωτική γνώση! Βέβαια δεν είμαι εναντίον της μίξης ή παραλλαγής των styles, αντίθετα, είναι κάτι που απολαμβάνω να κάνω, αλλά ότι κάνουμε πρέπει να το κάνουμε με σεβασμό στο αρχικό στυλ και να φροντίζουμε να το υποστηρίζουμε με αξιοπρέπεια και να είμαστε ειλικρινείς προς τους δημιουργούς και τους θαυμαστές των ειδών πάνω στα οποία πειραματιζόμαστε!

β) Δομική μορφή (φόρμα) του κομματιού

Η δομική μορφή – φόρμα – αποτελεί την κορνίζα της κατασκευής μας, δηλαδή τα χρονικά περιθώρια μέσα στα οποία θα εξελιχθεί η δημιουργία μας. Μην ξεχνούμε ότι η μουσική εξαρτάται πάντα από τη διάσταση του χρόνου, οπότε χωρίς τον χρόνο απλά δεν υπάρχει μουσική! Αν ο χρόνος αφαιρεθεί από τη μουσική τότε θα μιλάμε για ζωγραφική και όχι για μουσική!

Έτσι, δομούμε τη μουσική μας κατασκευή σε μικρότερα χρονικά πλαίσια που θα αποτελέσουν αυτό που αποκαλούμε φόρμα. Η πιο συνηθισμένη φόρμα σύνθεσης είναι η διμερής φόρμα A-B (Verse – Chorus) που διευρύνεται σε Α-Α-Β-Α. Δεν αποκλείεται η φόρμα να είναι μόνο ένα μέρος Α και να επαναλαμβάνεται όπως αρκετά κομμάτια του Θάνου Μικρούτσικου («Το Καραντί», «Ο Γουίλλι», «Το μαχαίρι» κ.α) όπου εκεί για να αποφευχθεί η μονοτονία λαμβάνει ευθύνη η ενορχήστρωση αλλά και άλλες αρμονικές τεχνικές όπως οι μετατροπίες (κάθε στροφή να αλλάζει τονικότητα). Επίσης παρατηρείται και η φόρμα Α-Β-C (Verse –Pre-chorus – Chorus) και πιο σπάνια η φόρμα A-B-C-D.
Εκτός από τα βασικά μέρη του κομματιού μπορούν να λάβουν χώρα και άλλα μέρη που ίσως προσθέσει ο ενορχηστρωτής όπως:

– Εισαγωγή (Intro): Mπαίνει στην αρχή αλλά και πιθανόν στην αρχή κάθε επανάληψης της φόρμας,

– Γέφυρα (Bridge): Tοποθετείται μόνο μια φορά στη μέση ενός κομματιού πριν από την κορύφωση

– Solo: Aυτοσχεδιαστικό οργανικό μέρος που μπαίνει πριν από την κορύφωση. Δεν αποκλείεται επανάληψη.

– CODA: Eπιπρόσθετο καταληκτικό μέρος που μπαίνει μόνο στο τέλος.

– Ιντερλούδιο (Interlude): Παρόμοιο με την γέφυρα, μπορεί να αντικαταστήσει και την εισαγωγή κάποιες φορές. Εμφανίζεται μόνο μια φορά μέσα στη φόρμα.

(Σημ. Όλα τα μέρη της φόρμας συνδέονται άμεσα με τις αρμονικές συνδέσεις και τεχνικές και προδιαθέτουν τις Πτώσεις, θέματα τα οποία αναπτύχθηκαν στα προηγούμενα μαθήματα.)

γ) Το επίπεδο ικανοτήτων των μουσικών που θα εκτελέσουν το κομμάτι

Πολλές φορές όταν ενορχηστρώνουμε δεν λαμβάνουμε υπόψη το επίπεδο ικανοτήτων των μουσικών που πρόκειται να εκτελέσουν το κομμάτι, με αποτέλεσμα αυτό που γράφουμε να μην αποδίδεται ακριβώς όπως το είχαμε στο μυαλό μας. Είναι πολύ ωφέλιμο να γνωρίζουμε για ποιους γράφουμε και ενορχηστρώνουμε γιατί εκτός από τη μουσική μας, σεβόμαστε και τους μουσικούς τους ίδιους. Δεν τους υποτιμούμε αν κατά την ενορχήστρωση λάβουμε υπόψη τους περιορισμούς του επιπέδου τους.. Αντίθετα με αυτό τους υποστηρίζουμε, τους ενισχύουμε και τους δημιουργούμε τις συνθήκες για να εξωτερικεύσουν τους εαυτούς τους.

Επίσης καλό είναι να μην γράφουμε και να προσπαθούμε να παίζουμε στα όρια μας, αλλά να προσπαθούμε να γράφουμε και να παίζουμε αυτά που μπορούμε να παίζουμε με άνεση, ούτως ώστε επί σκηνής να μην χάνουμε την επικοινωνία με τους ακροατές μας.

δ) Ο χώρος που θα εκτελεστεί το κομμάτι/τια

Είναι επίσης βασικό να λαμβάνεται υπόψη ο συναυλιακός χώρος που πρόκειται να εκτελεστούν τα κομμάτια που ετοιμάζουμε. Το μέγεθος του χώρου, η χωρητικότητα, το σχήμα του, το ύψος, το υλικό που είναι κατασκευασμένο το κτίριο, καθώς επίσης και ο τεχνικός εξοπλισμός που διαθέτει το χώρος, παίζουν σημαντικό ρόλο στην σωστή απόδοση της ενορχήστρωσης. Για να γίνει πιο κατανοητό αυτό που λέω σχετικά με τη σχέση ενορχήστρωσης και χώρου , παίρνουμε ως παράδειγμα ένα μικρό χώρο ας πούμε 10×5 τ.μ. Σε αυτόν λοιπόν το χώρο δεν σηκώνει να πας με 10μελές ηλεκτρικό σχήμα που αρμόζει σε ένα μεγαλύτερο χώρο, αφού αποτέλεσμα αυτού θα είναι η ένταση που θα δημιουργείται από το παίξιμο των δέκα μουσικών θα παραμορφώνει θέλοντας και μη τον ήχο από τις αντανακλάσεις που θα προκαλούνται από το μικρό σχήμα του χώρου. Η κατάσταση αυτή θα επηρεάσει την επαφή μουσικών και κοινού και κανένας δεν θα περάσει ευχάριστα..

Αρκετές φορές οι χώροι που προσφέρουν ζωντανή μουσική δεν είναι ούτε λειτουργικοί αλλά ούτε και κατάλληλοι για να υποστηρίξουν όλα τα είδη μουσικής. Δεν είναι λίγες οι φορές που η κακή ηχητική ενός χώρου ή ο πεπαλαιωμένος τεχνικός εξοπλισμός του, κατάστρεψε εκπληκτικές ενορχηστρώσεις. Φυσικά, αυτά πολλές φορές τα θεωρούμε πολυτέλεια, αλλά κατά την άποψή μου προέχουν της μουσικής δημιουργίας επειδή είναι ικανά να επηρεάσουν σε μεγάλο βαθμό την ψυχολογία των μουσικών αλλά και του ακροατηρίου. Άλλωστε μια καλή συναυλία στηρίζεται στην καλή επικοινωνία μπάντας και ακροατών.

ε) Οι δικές μας ανάγκες και προθέσεις

Όταν γράφουμε, ενορχηστρώνουμε ή παίζουμε μουσική είναι σημαντικό να έχουμε κάτι να πούμε μέσα από αυτό που δημιουργούμε. Δεν είναι καλό ως καλλιτέχνες να κάνουμε κάτι απλά για να επιδείχνουμε τις ικανότητές μας ή για να βγάζουμε μόνο λεφτά. Ο σκοπός της μουσικής και της τέχνης γενικότερα είναι να βγάζουμε προς τα έξω συναισθήματα, ιδέες, απόψεις με σκοπό να επηρεάσουμε θετικά τους ακροατές μας. Η μουσική δεν είναι παρά το μέσο που επιλέξαμε για να το κάνουμε αυτό και το όργανο μας δεν είναι τίποτα άλλο από το είδος αυτού του μέσου.

Μέσα από τη ζωή δημιουργούμε πνευματικές ανάγκες που θέλουν να εκφραστούν και μέσα από τις ανάγκες αυτές γεννιέται η μουσική. Αν δεν έχουμε ανάγκες έκφρασης δεν δημιουργούμε μουσική.

Οι ανάγκες έκφρασης πηγάζουν από την ίδια μας τη ζωή. Η μουσική δεν δημιουργεί μουσική. Η ζωή είναι που δημιουργεί τη μουσική, αυτή μας δίνει τα ερεθίσματα τα οποία μετατρέπονται σε νότες, ρυθμό κλπ.. Οφείλουμε λοιπόν πριν δημιουργήσουμε μουσική να μάθουμε περισσότερα για τη ζωή, να την αισθανθούμε, να την καταλάβουμε για να μπορέσουμε ακολούθως να την μεταφράσουμε σε μουσική αλλιώς αυτό που θα δημιουργούμε δεν θα είναι μουσική αλλά μουσικά προϊόντα για τα ράφια των σουπερμάρκετ. Η ζωή έχει μέσα της ομορφιά. Αυτό πρέπει να είναι το κλειδί και το κίνητρο για την αφύπνιση του καλλιτέχνη που βρίσκεται μέσα μας!!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s