Διδασκαλία

ΌΤΑΝ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΠΑΡΑΤΟΥΝ ΤΗ ΜΟΥΣΙΚΗ

Posted on Updated on

Του Χρήστου Πεχλιβάνη

 

~ Πρελούδιο ~

Ήταν κάποτε ένας γέρος που του άρεσε να κάθεται κάθε πρωί σε ένα παγκάκι στην αρχή ενός δάσους και να απολαμβάνει την ηρεμία της φύσης. Ένα πρωί μια παρέα νέων, γεμάτοι ζωντάνια και ενθουσιασμό σταμάτησαν και τον ρώτησαν:

«Από που πάμε στους καταρράκτες μάστορα; Θέλουμε να κολυμπήσουμε στη μεγάλη γαλάζια λίμνη..»

«Αν πάτε όλο ευθεία είναι πιο κοντά. Προτιμήστε όμως να πάρετε το μονοπάτι στα αριστερά που ακολουθεί το ρυάκι. Αν και πιο μακρύ και δύσβατο, μέσα από αυτό θα απολαύσετε όλη την ομορφιά του δάσους και το μπάνιο στους καταρράκτες θα είναι ακόμη πιο αναζωογονητικό.» τους απάντησε.
Οι νέοι αφού τον ευχαρίστησαν προχώρησαν. Έφτασαν στην αρχή του μονοπατιού, πλατσούρισαν λίγο στο ρυάκι, ήπιαν τις λεμονάδες τους και επέστρεψαν. Αποχαιρέτησαν τον γέρο, πήραν τα ποδήλατά τους και έφυγαν.

Την άλλη μέρα επέστρεψαν, ρώτησαν ξανά τον γέρο για τους μεγάλους καταρράκτες, πήγαν μέχρι το ρυάκι, έπαιξαν λίγο, ήπιαν τις λεμονάδες τους και έφυγαν. Αυτό επαναλαμβανόταν για πολλές, πολλές ημέρες. Κάποια στιγμή ο γέρος τους ρώτησε:
« Μα παιδιά μου, γιατί πηγαινοέρχεστε, με ρωτάτε για τους καταρράκτες και κάθε φορά πάτε μέχρι το ρυάκι και φεύγετε;”

Τότε ένας από τους νεαρούς του απάντησε:
«Δεν ξέρουμε. Κάθε φορά είναι τόσο έντονη η επιθυμία μας να πάμε και τα λόγια σου τόσο πειστικά, μα όταν βλέπουμε πόσο μακρύ και δύσκολο είναι το μονοπάτι το μετανιώνουμε. Ίσως κάποια μέρα να προχωρήσουμε, αλλά δεν είμαστε σίγουροι.. Μπορεί να πάμε, μπορεί και όχι..»

 

~ Θέμα και παραλλαγές ~

Πρόσφατα ο πατέρας μιας δωδεκάχρονης μαθήτριάς μου στο πιάνο, μου ανακοίνωσε ότι η μικρή θα διακόψει τα μαθήματα. Δεν εξασκείται καθόλου και δεν δείχνει κανένα ενδιαφέρον για να προχωρήσει στο πιάνο, γι’ αυτό και δεν έχει νόημα να συνεχίσει μου είπε. Να αναφέρω ότι η χρονιά ήταν ήδη διαφοροποιημένη στο πρόγραμμα και την ύλη ώστε να κρατάει το ενδιαφέρον του κοριτσιού ζωντανό, αφού η απόδοσή της την προηγούμενη χρονιά δεν ήταν ικανοποιητική και αποφασίσαμε από κοινού να αλλάξουμε την ύλη για να γίνει πιο «ενδιαφέρουσα» γι’ αυτήν. Αξίζει να σημειωθεί επίσης ότι το πρόγραμμα που ακολουθούσαμε φέτος ήταν σχεδόν ελεύθερο και προσαρμοσμένο στις ανάγκες και τα μουσικά γούστα της μαθήτριας. Παρόλα αυτά όμως δεν καταφέραμε να σταματήσουμε την κατρακύλα, που οδήγησε τελικά στην τελειωτική παραίτηση του παιδιού από το πιάνο.

Τι πήγε λάθος; Μήπως ήταν η ύλη; Μήπως ήταν ο δικός μου τρόπος διδασκαλίας; Ήμουν άραγε εγώ ο υπαίτιος που «σκότωσε» το ενδιαφέρον του παιδιού για τη μουσική; Πολλά ερωτήματα με κατάκλυσαν καθώς και στεναχώρια, όπως κάθε φορά που κάποιος μαθητής τα παρατάει. Η στεναχώρια και οι προβληματισμοί μου ευτυχώς δεν κράτησαν για πολύ. Μου ήρθε στο μυαλό κάτι το οποίο έσβησε κάθε αμφιβολία, απάντησε στα πιο πολλά ερωτήματά μου και μου υπενθύμισε κάποιες συνειδητοποιήσεις που είχα στο κοντινό παρελθόν.

Μου ήρθε λοιπόν ξαφνικά, σχεδόν ενορατικά, στο μυαλό μια μικρή, απλή ιστορία με έναν εστιάτορα και τον πελάτη του, με το καταληκτικό δίδαγμα πως κανένας δεν μπορεί να πείσει κάποιον άλλο να φάει, αν αυτός δεν πεινάει! Ναι! Αυτό είναι! Το ίδιο συμβαίνει και με τη μουσική είπα! Δεν μπορούμε να διδάξουμε κανένα παιδί ή ενήλικα που δεν νιώθει την ανάγκη να παίξει,να ακούσει και να μάθει μουσική! Μέσα από τη φανταστική ιστορία με τον εστιάτορα και τον πελάτη του, κατάφερα να βγάλω άκρη για το συμβαίνει με τους μαθητές που τα παρατούν.

Ο εστιάτορας λοιπόν στην ιστορία δεν καταφέρνει να κάνει τον πελάτη που δεν πεινά, να φάει. Θα μου πείτε μα υπάρχει και η περίπτωση ο πεινασμένος πελάτης να μην θέλει να φάει το φαί γιατί μπορεί απλά να μην του αρέσει το συγκεκριμένο πιάτο ή απλά να είναι κακομαγειρεμένο. Μα σαν καλός και ευσυνείδητος που είναι, ο εστιάτορας ρώτησε τον πελάτη τι του αρέσει να τρώει και αυτός του το περιέγραψε με κάθε λεπτομέρεια.
Φέρνει λοιπόν στο πιάτο μπροστά του το αγαπημένο του φαγητό και αυτός συνεχίζει να αρνείται να το φάει. Δοκιμάζει μερικές μπουκιές αλλά μέχρι εκεί. Ζητά τον λογαριασμό και φεύγει. Ο εστιάτορας πείθεται ότι το φαγητό δεν πρέπει να ήταν καλομαγειρεμένο και είναι σχεδόν σίγουρος πως δεν θα ξαναδεί τον πελάτη αυτό.

Την άλλη εβδομάδα, την ίδια ώρα να τος. Χαιρετάει τον εστιάτορα, γελαστός και ευδιάθετος και κάθεται στο ίδιο τραπέζι και παραγγέλνει το ίδιο ακριβώς πιάτο, λέγοντάς του ότι την περασμένη φορά το φαγητό ήταν εξαιρετικό. Του φέρνει λοιπόν το ίδιο πιάτο, τρώει μερικές μπουκιές, πληρώνει και φεύγει. Αυτό επαναλαμβάνεται για μέρες, μήνες, χρόνια. Κατά καιρούς αλλάζει την παραγγελία του αλλά ποτέ δεν καταφέρνει να φάει περισσότερες από μερικές μπουκιές!

Που θέλουν τώρα να καταλήξουν οι δύο ιστορίες που διηγήθηκα, αυτή με τους νέους που αναζητούσαν τους καταρράκτες και αυτή με τον εστιάτορα;

Για χρόνια, δεν καταλάβαινα γιατί, ενώ προσπαθούσα τόσο πολύ να επηρεάσω θετικά και να κάνω κάποιους μαθητές να αγαπήσουν τη μουσική, αυτοί, ενώ ενθουσιάζονταν και έφευγαν από το μάθημα σε πνευματική διαστολή, εντούτοις, έρχονταν στο επόμενο μάθημα σαν να και το προηγούμενο «διασταλτικό» μάθημα δεν υπήρξε. Και πάλι εγώ να προσπαθώ να τους ξαναξυπνήσω το ενδιαφέρον και τον ενθουσιασμό για τη μουσική.. Νέο ρεπερτόριο, νέες αρμονίες, αυτοσχεδιασμοί, μουσικά παιχνίδια, κτλ.. Το αποτέλεσμα ήταν να αισθάνομαι εξουθενωμένος και οι μαθητές αυτοί να επιζητούν το ίδιο αόριστο πράγμα για μήνες, μέχρι που μια μέρα τα παρατούν και δεν ασχολούνται ποτέ ξανά με τη μουσική αφήνοντάς με απορημένο και χαμένο.

Η απάντηση ήταν μπροστά στα μάτια μου. Δεν ήθελα όμως να την δω, αντιστεκόμουν φαίνεται να την αντικρίσω. Από τους μαθητές αυτούς λοιπόν, απουσιάζει η αυθεντική ανάγκη να νιώσουν τη μουσική. Επιθυμούν την εικόνα του μουσικού αλλά δεν έχουν τη θέληση, την πρόθεση, το θάρρος και τη δύναμη να κάνουν πραγματικότητα αυτή την εικόνα. Είναι τόσο θολή, που μόνο με τον επιφανειακό ενθουσιασμό τους της δίνουν προσωρινά λίγη ζωή. Όμως αυτή ξεθωριάζει λίγες ώρες μετά το μάθημα.

Κατέληξα στο συμπέρασμα μετά από χρόνια διδακτικής εμπειρίας και μελέτης των αρχών και της διαδικασίας της φυσικής μάθησης, ότι σαν δάσκαλοι δεν μπορούμε ποτέ να διδάξουμε όταν το αντικείμενο που διδάσκουμε δεν ενδιαφέρει σε βάθος τον σπουδαστή. Στην περίπτωσή μας, αν ο σπουδαστής δεν έχει τη βαθιά ανάγκη να παίξει και να αισθανθεί τη μουσική, τα μαθήματα καταντούν να είναι ανακάτεμα της κατσαρόλας χωρίς φωτιά από κάτω.

Και τι σημαίνει διδάσκω; Κατακρίβεια, τίποτα δεν διδάσκεται. Ο ρόλος μας σαν παιδαγωγοί, είναι απλά καθοδηγητικός, συμβουλευτικός και στην ουσία αυτό που κάνουμε είναι να δείχνουμε στους ενδιαφερόμενους τα σωστά μονοπάτια και τα συντόμια, για να φτάσουν στον προορισμό τους.

Η μουσική δεν μπορεί να διδακτεί από κανέναν προς κάποιον άλλο. Ο ενδιαφερόμενος μέσα από τη διαδικασία και τις αρχές της φυσικής μάθησης, θα βρει τον δρόμο του. Οι γνώσεις και οι τεχνικές θα συμβούν, θα εμφανιστούν αβίαστα μέσα από την διαδικασία, είτε έχεις δάσκαλο είτε όχι. Το ρεπερτόριο, οι μέθοδοι και τα ιδιώματα δεν έχουν σημασία. Ο καθένας διαλέγει, ανάλογα με τις ανάγκες και τα ενδιαφέροντά του αυτά που τον εκφράζουν και βρίσκει τους τρόπους να ανταπεξέλθει. Ζωντανό παράδειγμα αυτοκατευθυνόμενης μάθησης, σε άλλο πλαίσιο, ο γιος μου που ήθελε να μάθει παθιασμένα για τους δεινόσαυρους. Βρήκε, μελέτησε, έψαξε και ανακάλυψε ώσπου απόκτησε τόσες γνώσεις για το αντικείμενο που μας άφησε άναυδους!

 

~ Coda ~

Τίποτα τελικά δεν μαθαίνεται με το ζόρι και τα καλοπιάσματα. Η αγάπη, το πάθος και η ανάγκη για αυτό που μελετάς σε κάνει σταθερά να προοδεύεις. Η αυτοκατευθυνόμενη μάθηση είναι ο μόνος δρόμος που οδηγεί στην αυθεντικότητα και την ποιότητα της γνώσης και της τέχνης. Συνεπώς, η φυσική ανάγκη για μάθηση δεν πρέπει να μπλοκάρεται, να καταστέλλεται ή να επιβάλλεται στα παιδιά ή σε όποιον εμπλέκεται με τον τομέα της μάθησης. Ο καλός και σωστός παιδαγωγός- εκπαιδευτικός είναι αυτός που δεν θα στέκεται εμπόδιο στις μαθησιακές ανάγκες του σπουδαστή. Οι άνθρωποι πρέπει να έχουν το δικαίωμα να διαλέγουν αυτό που τους «μιλάει» στο σώμα και την ψυχή και να απορρίπτουν αυτό που τους κάνει να βαριούνται. Η Ζωή είναι απλή αν την αφήνουμε να ρέει αβίαστα. Το ίδιο και η Μουσική.

 

 

 

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ (Μέρος Β)

Posted on Updated on

Η δύναμη της Αυτορρύθμισης

Είναι σημαντικό να αντιληφθούμε ότι η μουσική εκπαίδευση δεν αρχίζει, αλλά ούτε και σταματά στην τάξη ενός ωδείου ή μιας μουσικής σχολής. Ο σπουδαστής βρίσκεται σε μια διαρκή έκθεση σε πληθώρα πληροφοριών και γεγονότων, αντλώντας έτσι γνώση και εμπειρίες από παντού. Σε αυτό που πρέπει να δώσουμε ιδιαίτερη σημασία ως παιδαγωγοί, είναι στο πως θα βοηθήσουμε το σπουδαστή να ‘μάθει’ να αναγνωρίζει και να συλλέγει αυτές τις εξωτερικές πληροφορίες αλλά και πως να τις διαχειρίζεται αυτορρυθμιστικά ώστε να του παρέχουν ωφέλιμη γνώση. Και εδώ είναι που αρχίζει το δύσκολο έργο της ανάπτυξης της αντίληψης και της ικανότητας για αυτορρύθμιση στο σπουδαστή.

Η Αυτορρύθμιση είναι μια ξεχασμένη, σχεδόν άγνωστη έμφυτη ανθρώπινη ικανότητα, που συχνά επηρεάζεται αρνητικά και καταστέλλεται από το οικογενειακό και κοινωνικό περιβάλλον, καθώς και από την συμβατική εκπαίδευση όταν αυτή εξελίσσεται αυταρχικά. Έτσι, η ανάπτυξη και ενίσχυση της ικανότητας για αυτορρύθμιση, δεν εξαρτάται μόνο από τις παιδαγωγικές μεθόδους και την καλή πρόθεση του μαθητή, αλλά επίσης και από το οικογενειακό και ευρύτερο κοινωνικό του περιβάλλον, συμπεριλαμβανομένου και του σχολείου. Τόσο η καλή γνώση του χαρακτήρα και της προσωπικότητας του σπουδαστή, όσο και η σχέση και η επαφή του δασκάλου με τους γονείς του σπουδαστή, είναι ζωτικής σημασίας, ώστε να εντοπιστούν οι αδύνατες ή πιθανές προβληματικές «περιοχές», που δεν υποστηρίζουν τη συγκινησιακή υγεία του παιδιού αλλά και δεν ικανοποιούν τις βαθύτερες ανάγκες του, που από αυτές εξαρτάται η ικανότητα καλλιτεχνικής έκφρασης. Οπότε εδώ, οι γνώσεις ψυχολογίας και η ικανότητα του παιδαγωγού να ‘διαβάζει’ συμπεριφορές και χαρακτηρολογικές στάσεις αλλά και τη γλώσσα του σώματος, αποκτούν σημαντικό ρόλο. Δεν πρέπει να ξεχνούμε ότι το παιδί είναι ένα αυτόνομο, βιοενεργειακό σύστημα και επηρεάζεται πολύ άμεσα από το κοντινό του περιβάλλον και οι επιπτώσεις είναι εύκολα αισθητές στη δημιουργικότητα και την εκφραστικότητά του.

Πως μπορεί η μουσική εκπαίδευση να αφυπνίσει και να ενισχύσει την ικανότητα της Αυτορρύθμισης

Η μουσική εκπαίδευση είναι ωφέλιμο να κινείται με στόχο ο δάσκαλος να γίνεται σιγά – σιγά «αχρείαστος». Δηλαδή ο σπουδαστής ωριμάζοντας τεχνικά, καλλιτεχνικά αλλά και ως άτομο να γίνεται ο ίδιος δάσκαλος του εαυτού του. Ο ρόλος του δασκάλου πρέπει να είναι πάντοτε καθοδηγητικός και μέσα στο πνεύμα της ανθρώπινης φιλίας.

Ο διακεκριμένος μουσικός Victor Wooten, υποστηρίζει ότι η μουσική ως εξωλεκτική γλώσσα επικοινωνίας δεν διαφέρει καθόλου από κάθε άλλη λεκτική γλώσσα. Μαθαίνουμε να μιλάμε γιατί νιώθουμε έντονα την ανάγκη να επικοινωνήσουμε με το περιβάλλον μας και αυτό το κάνουμε πολύ πριν πάμε σχολείο. Το μικρό παιδί αυτορρυθμίζει την πρόοδο του στην εκμάθηση της γλώσσας ανάλογα με τις επικοινωνιακές του ανάγκες και μαθαίνει να μιλά χωρίς να ακολουθεί κάποιο συγκεκριμένο ή επιβαλλόμενο εκπαιδευτικό πρόγραμμα. Η εξάσκηση γίνεται φυσικά και αβίαστα με το παιδί να απολαμβάνει τη διαδικασία με ενθουσιασμό και ζωηρό ενδιαφέρον. Κάθε καινούρια λέξη αλλά και κάθε “λάθος” προσφέρουν στο παιδί μεγάλη ευχαρίστηση. Καμιά ανασφάλεια, κανένας φόβος για αποτυχία, κανένα σύμπλεγμα κατωτερότητας. Το παιδί μέχρι τα πρώτα 5 του χρόνια έχει ήδη καταφέρει να επικοινωνεί λεκτικά σε μεγάλο βαθμό με τους μεγαλύτερους του, χωρίς να ξέρει να γράφει ή να διαβάζει.Αυτό νομίζω λέει πολλά και μπορεί να είναι ακριβώς μια απόδειξη, ότι η ανάγκη για έκφραση και επικοινωνία είναι τα ζωτικά στοιχεία της αυτορρυθμιστικής λειτουργίας, αφού όταν η προσοχή μας είναι έντονα στραμμένη σε αυτό που θέλουμε να εκφράσουμε, η δύναμη αυτής της ανάγκης δημιουργεί και τις ανάλογες τεχνικές. Ο Victor Wooten, αναφέρει στο βιβλίο του ‘The Music Lesson’: “Οι τεχνικές δημιουργούνται για να παράξουν μέσω των χεριών μου, αυτό που έχω μέσα στο μυαλό μου. Συνήθως, αν συνεχίζω να κρατώ το μυαλό μου συγκεντρωμένο στη Μουσική, οι τεχνικές θα γεννηθούν από μόνες τους”.

Θεωρούμε λοιπόν την ανάγκη για έκφραση και επικοινωνία πρωταρχικές βάσεις για να επαναδραστηριοποιήσουμε την αυτορρυθμιστική μας ικανότητα. Αυτό είναι εύκολο να γίνει στην αυτοδιδασκαλία αλλά πιο δύσκολο στη συμβατική εκπαίδευση όπου αρκετές φορές οι ανάγκες του μαθητή συγκρούονται με αυτές του εκπαιδευτικού προγράμματος και της ύλης. Αυτό δεν συμβαίνει μόνο στο χώρο της μουσικής εκπαίδευσης αλλά σε όλη την επίσημη (κρατική) εκπαίδευση.

Το παιδί στο σχολείο δεν περνά ευχάριστα παραμένοντας εκεί για πέντε και πλέον ώρες, παρακολουθώντας μαθήματα με θέματα που δεν το εκφράζουν, από δασκάλους που σιχαίνονται τη διδασκαλία ή ακόμη χειρότερα που καταβάθος μπορεί να μισούν τα παιδιά, βλέποντας τα σαν αγρίμια που πρέπει να «εξημερωθούν». Η υποχρεωτική και εξαναγκαστική παρουσία του παιδιού στο σχολείο κάτω από το φόβο της τιμωρίας, κάνει ακόμη πιο δύσκολα τα πράγματα, όπου τελικά ανήμπορο να κάνει κάτι, το αναγκάζουν να παραιτηθεί συγκινησιακά και να μετατραπεί έτσι στο «υπάκουο», «φρόνιμο» και «επιμελές» αγαπητό παιδί των δασκάλων, των γονιών και της κοινωνίας. Παρόμοια κατάσταση συμβαίνει συχνά και στο χώρο της μουσικής εκπαίδευσης, με μόνη διαφορά ότι εκεί η συμμετοχή του παιδιού δεν είναι υποχρεωτική (εκτός από ακραίες περιπτώσεις που το επιβάλλουν ‘δικτατορικά’ οι γονείς).

Δίνω πολλή έμφαση στην κοινωνικο – ψυχολογική πλευρά του θέματος, γιατί κατά τη γνώμη μου εκεί είναι που εντοπίζεται το μεγάλο πρόβλημα. Τα σοβαρά προβλήματα στη μουσική εκπαίδευση συχνά, δεν έχουν να κάνουν με τη μουσική. Άλλωστε πως θα μπορούσε η μουσική ως μια αγνή ανθρώπινη εκφραστική τέχνη να εμποδίσει την Αυτορρύθμιση να λειτουργήσει κανονικά; Η μουσική πηγάζει μέσα από τα βάθη του πυρήνα της ανθρώπινης ύπαρξης και ανακόπτεται ή φιλτράρεται από το στρώμα της χαρακτηρολογικής μας θωράκισης που δημιούργησε η ανάγκη μας για άμυνα και προστασία από τις κατασταλτικές και καταπιεστικές απαιτήσεις της κοινωνίας και του στενού μας περιβάλλοντος κυρίως κατά την παιδική και εφηβική μας ηλικία. Δεν είναι τυχαίο που οι καλλιτέχνες χαρακτηρίζονται συχνά ως ‘μεγάλα παιδιά’. Οι γνήσιοι καλλιτέχνες διατηρούν πάντοτε μια επαφή με την παιδική αθωότητα και τη φαντασία που την συνοδεύει, στοιχεία που η κοινωνία δυστυχώς θεωρεί “παιδαριώδη” και “ανώριμα”.

Μεγάλο ενδιαφέρον και αποδείξεις για τη δύναμη της Αυτορρύθμισης παρουσιάζει η δουλειά της παιδαγωγού Elly Bašić και της σχολής που ίδρυσε (Λειτουργική Μουσική Σχολή) στα μέσα του περασμένου αιώνα στο Ζάγκρεμπ της σημερινής Κροατίας, σχολή η οποία μάλιστα ήταν επιχορηγημένη από το κράτος. Στη Λειτουργική αυτή Σχολή δεν υπήρχαν ούτε εξετάσεις, ούτε βαθμοί, ενώ όλα τα παιδιά ανεξαιρέτως γίνονταν αποδεκτά, ακόμη και αυτά που θεωρούνταν «μη ταλαντούχα»

Η Bašić, έδινε ιδιαίτερη έμφαση στην έκφραση και στη διατήρηση της δημιουργικότητας και της ικανότητας για απόλαυση της μουσικής στα παιδιά. Για κάμποσο καιρό, ίσως και μέχρι τα εννιά τους χρόνια, τα παιδιά δεν είχαν καθόλου επαφή με παρτιτούρα. Αντίθετα, ο αυτοσχεδιασμός αποτελούσε την ίδια τη μεθοδολογία. Τα παιδιά ενθαρρύνονταν να μεταφέρνουν μουσικά τις ζωγραφιές, τα μικρά τους διηγήματα και τις ιστορίες που έφτιαχναν, στο πιάνο ή σε άλλα όργανα με ένα σχεδόν ιμπρεσσιονιστικό τρόπο και με αυτό τον τρόπο κατάφερναν να δημιουργούν εκπληκτικά καλλιτεχνικά αποτελέσματα, πλούσια σε φαντασία και έκφραση, ενώ διάφορες τεχνικές στο όργανο γεννιόντουσαν από μόνες τους, μέσα από την ανάγκη να περιγράψουν αυτό που η φαντασία τους ζητούσε. Το ψαράκι που κινείται στο νερό αποδιδόταν με φυσικό legato, ενώ ένα καγκουρό ή ένας λαγός, με φυσικό staccato. Δεν τους γινόταν καμιά υπόδειξη ή παρατήρηση και τελικώς, όταν σιγά – σιγά έφταναν στην ανάγνωση και εκτέλεση μουσικών έργων μέσω παρτιτούρας, αυτοί οι νεαροί φαίνεται να είχαν μιαν άνεση και μια ξεχωριστή ικανότητα ερμηνείας σε σύγκριση με τους μαθητές της συμβατικής μουσικής εκπαίδευσης.

Η Λειτουργική μέθοδος της Bašić, φαίνεται να κρατούσε ζωντανή την ικανότητα των παιδιών για αυτορρύθμιση και ελεύθερη έκφραση, ενώ αυτό ήταν και η αιτία για τα γνήσια καλλιτεχνικά αποτελέσματα που παρουσιάζονταν.

Καταληκτικά θα ήθελα να τονίσω τις αρχές της Αυτορρύθμισης στη μουσική εκπαίδευση και στην αυτοδιδασκαλί- Πρόοδος βασισμένη στις ανάγκες του ατόμου για έκφραση και
επικοινωνία.

– Ελευθερία στην έκφραση και δικαίωμα στην επιλογή του ρεπερτορίου

– Ολιστική προσέγγιση στη μελέτη και γνωριμία με όλα τα ιδιώματα της
μουσικής.

– Δημιουργία θετικού προς τη δημιουργία και την έμπνευση περιβάλλοντος

– Ερευνητικό μυαλό και διατήρηση της δημιουργικής ‘περιέργειας’

(Οι παρακάτω αρχές αφορούν τους παιδαγωγούς)

– Καμία αυταρχική προσέγγιση

– Καμία κριτική διάθεση

– Καμία σωματική ή ψυχολογική βία

– Ενθάρρυνση, υποστήριξη, φιλική συμβουλή και καθοδήγηση

– Δημιουργία περιβάλλοντος φιλικού προς τους σπουδαστές, ώστε να
προστατεύονται η δημιουργική διάθεση και το δικαίωμα της ελεύθερης
έκφρασης.

Εύχομαι και ελπίζω κάποια στιγμή να μην χρειάζεται να κάνουμε έρευνες και να γράφουμε άρθρα και μελέτες για τα αυτονόητα της ζωής και της εκπαίδευσης, αλλά να τα ζούμε!

Χρήστος Πεχλιβάνης
Δεκέμβρης 2010

ΠΗΓΕΣ

ΒΙΒΛΙΑ
– The Music Lesson, Victor Wooten (Berkley Trade)
– Never Too Late, John Holt ( Da Capo Press)
– Αυτοσχεδιασμός, Εκδόσεις Νάσος
Αρμονία στην Πράξη, Δημήτρη Πυργιώτη (Fagotto)
– Self Regulation and the Continuum Concept, Peter Jones (CORE)
– Τα Παιδιά του Μέλλοντος , Βίλχελμ Ράιχ (Αποσπερίτης)
– Ο θωρακισμένος άνθρωπος, Βίλχελμ Ράιχ (Καστανιώτης)
– Σάμμερχιλ – Το ελεύθερο σχολείο, Α.Σ Νήλ ( Καστανιώτης)
– Θεωρία και πράξη της Αντιαυταρχικής Εκπαίδευσης, Α.Σ Νήλ
(Μπουκουμάνης)

DVD

– Groove Workshop , Victor Wooten/Anthony Wellington (Hudson Music)
– Keyboard Workshop, Chick Corea, (Warner Bros Publications)
– Making Music, Victor Wooten/Carter Beauford (Hudson Music)

 

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ (ΜΕΡΟΣ Α’)

Posted on Updated on

 

Α-Μέρος

Τα προβλήματα στη διδασκαλία σήμερα

Ο τρόπος ζωής σήμερα, οι αμέτρητες επιλογές σε όλους τους τομείς, ο φόρτος εργασίας από το σχολείο σε συνάρτηση με το στρες, η έλλειψη επικοινωνίας, καθώς και η ανισόρροπη χρήση της τεχνολογίας, είναι μερικοί από τους παράγοντες που αποπροσανατολίζουν τους νέους από τον καθορισμό στόχων ζωής και επαγγέλματος, μειώνουν την συγκέντρωση και περιορίζουν σε μεγάλο βαθμό τη γνήσια δημιουργικότητα, τα συναισθήματα και τη φαντασία.

Η έλλειψη αυτού του σημαντικού εσωτερικού υπόβαθρου στους νέους κάνει τη διδασκαλία της μουσικής πολύ πιο δύσκολη. Εκεί που η μουσική είχε το ρόλο της έκφρασης και της ψυχαγωγίας, αποτελεί τώρα μια δραστηριότητα που μοιάζει περισσότερο με αγγαρεία και ένα επιβαλλόμενο χρέος που ο μαθητής πρέπει να εκτελέσει. Αντί δηλαδή, η μουσική να είναι μια φυγή από το υπερφορτωμένο πρόγραμμα των μαθητών, η οποία θα λειτουργεί ως «θεραπεία» από το καθημερινό στρες, γίνεται και αυτή μέρος του κυκεώνα των υποχρεωτικών δραστηριοτήτων.

Εδώ το έργο του παιδαγωγού γίνεται πολύ δύσκολο αφού, μαζί με την εκπαιδευτική ύλη πρέπει ταυτόχρονα να ξυπνήσει στο σπουδαστή την αυθόρμητη τάση για έκφραση μέσω της μουσικής, αλλά και το αίσθημα της αυθόρμητης ικανότητας για γνώση. Αυτό πρέπει να γίνει με πολλή υπομονή και μεθοδικότητα, ώστε ο σπουδαστής να το δεχτεί με έμμεσο τρόπο.

Οι ανάγκες των σπουδαστών όπως διαμορφώνονται από τη σύγχρονη μουσική πραγματικότητα.

Η μουσική πραγματικότητα όπως ξέρουμε, έχει αλλάξει κατά πολύ τα τελευταία χρόνια. Τα «σύνορα» των διαφόρων μουσικών ιδιωμάτων άρχισαν να διευρύνονται και σε πολλές περιπτώσεις είναι ανύπαρκτα. Οι ταμπέλες στα μουσικά στυλ πέφτουν σιγά-σιγά και η συγχώνευσή τους αποτελεί πια γεγονός. Οι ανάγκες του σύγχρονου μουσικού, είτε πρόκειται για επαγγελματία, είτε για ερασιτέχνη, είτε για σπουδαστή, αυξήθηκαν σε μεγάλο βαθμό, ενώ νέες δεξιότητες εμφανίζονται και απαιτούνται, ώστε να στηρίξουν τον μουσικό στην πορεία του. Η κατάσταση αυτή αναπόφευκτα, κάνει απόλυτα αναγκαία και την αλλαγή στο σύστημα μουσικής εκπαίδευσης.

Η «πάλη» της κλασικής με τη σύγχρονη μουσική – Γιατί οι σπουδαστές απωθούνται από την κλασική μουσική και έλκονται από την μοντέρνα;

Η συγχώνευση των διαφόρων μουσικών ιδιωμάτων όπως αναφέραμε πιο πάνω, δεν μπορεί να αφήσει αμέτοχη τη μουσική εκπαίδευση. Το παραδοσιακό σύστημα εκπαίδευσης μέσω της κλασικής μουσικής δεν μπορεί από μόνο του να ικανοποιήσει πλέον τις ανάγκες του σύγχρονου μουσικού. Πως το κλασικό σύστημα εκπαίδευσης να ικανοποιήσει τον ντράμερ ή τον ηλεκτρικό κιθαρίστα; Ευτυχώς, η διεύρυνση των μουσικών συνόρων τα τελευταία χρόνια, βοήθησε ώστε η «διαμάχη» της κλασικής με την μοντέρνα μουσική να μειωθεί αισθητά, αφού καμία βάση δεν υπάρχει που να την δικαιολογεί, πέρα από τον δογματισμό και τις προκαταλήψεις που έτρεφαν ορισμένοι εκπαιδευτικοί τις προηγούμενες δεκαετίες. Αξίζει να σημειώσουμε εδώ ότι το ιδίωμα της τζαζ έχει κλείσει περίπου 100 χρόνια από τον καιρό που πρωτοεμφανίστηκε, αυτό δεν την τοποθετεί κατά κάποιο τρόπο στο χώρο της κλασικής μουσικής;

Τις περισσότερες φορές η αυταρχικότητα και η σοβαροφάνεια που κάλυπτε μέχρι πρόσφατα τη συμβατική μουσική εκπάιδευση, ήταν και οι αιτίες, ώστε, οι νέοι σπουδαστές να απωθούνται και να απομακρύνονται από την κλασική μουσική, από την οποία θα μπορούσαν να αντλήσουν γνώση και αισθητική, ανεξάρτητα από το μουσικό ιδίωμα που θα υπηρετούσαν στο μέλλον, αν ακολουθούσαν το μουσικό επάγγελμα. Η σύγχρονη μουσική με την αυτοσχεδιαστική διάθεση που την χαρακτηρίζει και την ελευθερία στην έκφραση, φυσιολογικά έλκει σε μεγαλύτερο βαθμό τους νέους. Δεν πρέπει να ξεχνούμε ότι η μουσική είναι ένα είδος έκφρασης και απόλαυσης και έτσι πρέπει να αντιμετωπίζεται. Οι αυταρχικές στρατηγικές στην εκπαίδευση και η νευρωτική αναζήτηση του «τέλειου» στην ερμηνεία, δεν δημιουργεί καλλιτέχνες αλλά μηχανοποιημένους και ανίκανους για αληθινή έκφραση εκτελεστές.

Τα δικαιώματα των σπουδαστών στη μουσική έκφραση –                                                   Ο ρόλος και οι ευθύνες του δασκάλου

Οι σπουδαστές έρχονται να μάθουν μουσική γιατί υποκινούνται
αρχικά από την ανάγκη τους για έκφραση. Οι μουσικολογικές
έρευνες, παρουσιάζουν όλο και περισσότερο τη μουσική ως μια
γλώσσα, ένα μέσο επικοινωνίας, έκφρασης ιδεών και
συναισθημάτων, με τη μόνη διαφορά από τις υπόλοιπες γλώσσες ότι είναι εξωλεκτική. Παρα ταύτα όμως, φέρει όλα τα δομικά στοιχεία που διέπουν τις άλλες γλώσσες:
Φθόγγοι= Γράμματα
Ρυθμικά φθογγικά σχήματα/ μοτίβα= Λέξεις
Μουσικές φράσεις και προτάσεις=Λεκτικές φράσεις και προτάσεις
Τονισμοί και Πτώσεις= Σημεία στίξης, φραστικές καταλήξεις
Δυναμικές, ύφος, άρθρωση= Ένταση της φωνής, ύφος, άρθρωση

Βλέπουμε ότι η μουσική είναι αναπόσπαστο μέρος μιας εσωτερικής έκφρασης ισότιμης με τη λεκτική γλώσσα. Μπορούμε να αποδόσουμε τη Μουσική ως την εξωτερίκευση ιδεών και συναισθημάτων μέσω μιας σταθερής παλμικής κίνησης, που διασπάται σε διαφορετικά και όμοια ρυθμικά σχήματα εναλασσομένων ηχητικών υψών και χρωμάτων.

Με τη μεθοδολογία της συμβατικής μουσικής εκπαίδευσης προσφέρουμε γνώση και δεξιότητες στο σπουδαστή αλλά δυστυχώς μέσω ενός ιδιώματος μουσικής που ο ίδιος δεν το ακούει, δεν το καταλαβαίνει και δεν τον εκφράζει. Τίθεται το εξής ερώτημα τώρα.. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον όπου δεν διεγείρεται η φαντασία του μαθητή και δεν του δημιουργείται η ανάγκη για να εκφραστεί, πως θα προετοιμάσουμε ένα μελλοντικό καλλιτέχνη; Ή πιο γενικά, πως η μουσική του παιδεία θα χρησιμεύσει στη γενικότερη του εκφραστική ικανότητα ως άνθρωπος;

Είναι γεγονός ότι μέσα από τα μουσικά ιδρύματα και τις σχολές, δεν βγάζουμε πραγματικούς καλλιτέχνες. Δεν είναι ανάγκη να γίνουν επαγγελματίες καλλιτέχνες αλλά να είναι πρώτα απ΄ όλα καλλιτέχνες στη ζωή. Αυτό που καθορίζει έναν καλλιτέχνη δεν είναι οι γνώσεις και οι δεξιότητες αλλά το πνεύμα και η ικανότητα του για ελεύθερη έκφραση. Αυτά τα δύο στοιχεία πόσο πολύ τα διδάσκουμε και τα καλλιεργούμε ως παιδαγωγοί; Αναρωτηθήκαμε ποτέ τη δύναμη που μπορεί να έχει η μουσική στην καλλιέργεια του ανθρώπου; Μήπως οι αρχαίοι έλληνες και άλλοι λαοί της αρχαιότητας, ήξεραν κάτι που εμείς δεν γνωρίζουμε, γι’ αυτό και έντασσαν τη Μουσική μέσα στα κύρια μαθήματα του σχολείου, μεταξύ των μαθημάτων της Γλώσσας, των Μαθηματικών και της Φυσικής Αγωγής;

Οι σπουδαστές έχουν δικαίωμα στην ελεύθερη έκφραση μέσω της μουσικής γι’ αυτό και το Σύστημα της Μουσικής Εκπαίδευσης πρέπει να προσαρμοστεί στις ανάγκες των σπουδαστών και όχι το αντίθετο. Έχουμε χρέος σαν παιδαγωγοί να προβληματιστούμε και να στοχαστούμε πάνω σε αυτό και να αναλάβουμε τις ευθύνες μας, χωρίς να κρυβόμαστε πίσω από ένα εξασθενημένο και οπισθοδρομικό σύστημα εκπαίδευσης.

(συνεχίζεται)